بدون ایجاد اعتماد منطقه ای، کماکان تنش و بحران باقی خواهد ماند

کارشناس مسائل بین‌الملل، تأکید کرد: تا زمانی که مسائل در منطقه حل‌وفصل نشود و همگرایی منطقه‌ای، مشارکت منطقه‌ای و اعتماد منطقه‌ای ایجاد نشود، کماکان تنش و بحران باقی خواهد ماند.

هادی اعلمی فریمان، کارشناس مسائل بین‌الملل، در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا، درباره ادعاهای مطرح شده از سوی آمریکا درخصوص اینکه مذاکرات احتمالی آینده ایران و آمریکا بر برنامه هسته‌ای ایران متمرکز شود، نه بازگشایی تنگه هرمز اظهار کرد: بحث مسائل هسته‌ای از ابتدا اساساً در دستور کار بوده است، چراکه مبنای حملاتی که آمریکایی‌ها و اسرائیلی‌ها انجام دادند، بهانه هسته‌ای بود و بعد از آن مسائل دیگری نیز در کنار این مبحث مطرح شد اما قرار نیست این مسائل در گام اول مطرح شود.

وی ادامه داد: آنچه اکنون مطرح است، به احتمال قوی یک‌سری مذاکراتی است که فکر می‌کنم کماکان ممکن است پشت پرده و توسط میانجی‌ها ادامه داشته باشد. البته ما گزارش‌ها دقیقی درباره این مسئله نداریم؛ برای مثال، بحث‌هایی که اکنون با عمان در حال پیگیری است، حاکی از آن است که ممکن است یک‌سری مذاکرات در جریان باشد.

این کارشناس مسائل بین‌الملل افزود: در ایالات متحده هم دو، سه نفر اذعان کرده‌اند که مذاکرات در حال خروجی دادن است. جی دی ونس معاون رئیس جمهور آمریکا نیز در روزهای گذشته این محور را مطرح کرد. البته چون داده‌ها و شواهد ما درباره مسائل پشت پرده چندان مشخص نیست، نمی‌توان با قطعیت درباره این محور اظهارنظر کرد، اما احتمال دارد مذاکراتی در جریان باشد. آقای رضایی هم پیشنهادات ایران را دوباره در توییتی مطرح کردند حال باید منتظر ماند و دید که برآیند چه می‌شود.

وی گفت: در مجموع، فکر می‌کنم آمریکایی‌ها در حال تست کردن شرایط هستند تا اگر تفاهم یا مذاکراتی وجود داشته باشد که مطلوب آنها حاصل شود، روی آن کار کنند. البته از منظر آمریکایی‌ها، این تفاهم باید بالاتر از تفاهم اسلام‌آباد باشد؛ چراکه ترامپ بارها خبر داده است که آنها آن تفاهم‌نامه را نمی‌پذیرند و معتقدند باید توافقی مفصل‌تر حاصل شود ایران هم البته دیگر با این رفتار آمریکا انگیزه ای برای توافق ندارد.

اعلمی فریمان با اشاره به اینکه اساس ایران در چارچوب تفاهم اسلام‌آباد دیگر حاضر نیست پیش از رفع موانع و انجام مقدمات، وارد هیچ گونه مذاکرات هسته‌ای شود، گفت: این تفاهمنامه اساساً یک تفاهمنامه گام‌به‌گام بوده است؛ یعنی قرار بوده با هر گامی که برداشته می‌شود، طرفین هم متناسب با آن اقداماتی انجام دهند.

اعلمی فریمان ادامه داد: جمهوری اسلامی بیشتر بر لغو تحریم‌ها و آزادسازی اموال بلوکه‌شده تأکید دارد و تفاهم هم بیشتر بر همین اساس و به‌صورت گام‌به‌گام طراحی شده است.

وی افزود: منتها چند مسئله‌ای که در روزهای اخیر مطرح شده و بسیار نگران‌کننده است، یکی جلسه‌ای بود که در آلمان برگزار شد و ظاهراً برخی از کشورهای عربی و فرماندهان نیروهای مسلح کشورهای عربی در آن حضور داشتند. از سوی دیگر، وضعیتی که اکنون عربستان گرفتار آن است، مشخص می‌کند که برخی کشورها به دنبال ایجاد یک اجماع هستند و احتمالاً به دنبال آن هستند که جمهوری اسلامی را به شکلی تحت فشار قرار دهند.

این کارشناس مسائل بین‌الملل تصریح کرد: فکر می‌کنم مجموع این مسائل بیانگر است که تهدید مستقیم علیه جمهوری اسلامی کماکان برقرار است. اینها به هر حال شواهدی است که به نظر می‌رسد تصمیم‌گیران را در داخل نیز وادار می‌کند بیشتر در مورد هرگونه توافقی تامل کنند.

اعلمی فریمان با بیان اینکه محور در شرایط کنونی به مسئله امنیت ملی و بقا ارتباط پیدا می‌کند، اظهار کرد: زمانی در یک صحنه عملیاتی عادی در حال مبارزه هستید و یک جنگ عادی و متعارف وجود دارد، برنامه‌ریزی نیز باید حول همان شرایط انجام شود، اما زمانی وضعیت فوق‌العاده است و احتمال دارد یک تهاجم مستقیم و حمله به زیرساخت‌ها مطرح شود که این مبحث بسیار خطرناک است.

وی ادامه داد: اگر قرار باشد زیرساخت‌ها مورد حمله قرار بگیرد، کشور واقعاً ممکن است بسیار به عقب رانده شود و حتی مسائل عادی و معیشتی روزمره مردم هم در این فضا به خطر بیفتد. در واقع، منافع مستقیم مردم در معرض خطر قرار می‌گیرد و این‌ها معادلاتی است که باید در بحث‌های امنیت ملی همیشه سنجیده شود.

این تحلیل‌گر مسائل بین‌الملل گفت: اگر در معادلات قرار باشد بحث‌های مربوط به حمله به زیرساخت‌ها، تهاجم مستقیم و ایجاد اجماع میان کشورها به‌گونه‌ای پیش برود که بقای امنیت ملی و منافع مردم به خطر بیفتد، وضعیت وخیم خواهد بود. به نظرم اگر وارد مذاکره شوند و بتوانند حتی گام‌به‌گام مسائل را حل کنند یا به‌صورت مستقیم بنشینند و مذاکره کنند، لازم و واجب است که این کار انجام شود.

اعلمی فریمان تأکید کرد: چیزی که به نظر می‌رسد در گام اول لازم است، این است که جمهوری اسلامی ناچار است مسائل خود را با منطقه حل‌وفصل کند؛ چراکه تا زمانی که مسائل در منطقه حل‌وفصل نشود و همگرایی منطقه‌ای، مشارکت منطقه‌ای و اعتماد منطقه‌ای ایجاد نشود، کماکان تنش و بحران باقی خواهد ماند.

وی درباره ضرورت گفت‌وگو میان ایران و کشورهای منطقه هم اظهار کرد: دو مسئله در مذاکرات همیشه مطرح است. اگر قرار باشد مجموعه‌ای از کشورها، به‌خصوص کشورهای منطقه، مشکلات خود را حل کنند، هیچ‌وقت وضعیت برتری‌طلبی یا زیاده‌خواهی یک کشور پذیرفته نخواهد شد. نه جمهوری اسلامی آن را می‌پذیرد و نه کشورهای دیگر.

این کارشناس مسائل بین‌الملل افزود: اگر قرار باشد تفاهمی اجرا شود یا حرکتی به سمت همگرایی و اعتماد شکل بگیرد، کشورها ناچار هستند از یک‌سری خواسته‌های خود چشم‌پوشی کنند و از برخی خواسته‌ها بگذرند. همه کشورها باید بخشی از امتیازات را بدهند و در مقابل، امتیازاتی دریافت کنند؛ در غیر این صورت، به نظر می‌رسد تفاهم ممکن نخواهد بود.

اعلمی فریمان در ادامه درباره توانایی خروج آمریکا از منطقه اظهار کرد: در داخل کشور درباره این مسئله خواسته‌هایی مطرح می‌شود، اما در مورد اینکه واقعاً این خواسته‌ها محقق شود، تردید وجود دارد. برای مثال، بحث خروج آمریکا از منطقه ممکن است انجام شود، اما دست‌کم در کوتاه‌مدت به نظر می‌رسد که این وضعیت به این شکل شدنی نباشد.

وی ادامه داد: بنابراین، فکر می‌کنم جمهوری اسلامی برای اینکه بتواند از برگه امتیازی که در تنگه هرمز دارد استفاده کند و حتی از برگه‌ای که در باب‌المندب دارد بهره ببرد، اولین گام این است که با عربستان و سایر کشورهای عربی منطقه مسائل خود را به‌صورت شفاف و با اعتماد حل‌وفصل کنند و یک چارچوب منطقی برای امنیت منطقه ایجاد کنند؛ چارچوب مناسبی که دست‌کم برای همیشه این مسائل را حل‌وفصل کند. جز این، بعید است اعتماد ایجاد شود.